Ruś Kijowska to nie Rosja

Skąd wziął się ten mit?

Koncepcja “Ruś Kijowska = Rosja” została sformułowana w XVIII–XIX wieku przez rosyjskich historyków imperialnych, przede wszystkim Nikołaja Karamzina w jego “Historii państwa rosyjskiego” (1816–1829). Idea ta służyła uzasadnieniu imperialnych roszczeń Rosji do ziem ukraińskich i białoruskich.

Sowieckia historiografia utrwaliła tę koncepcję, ogłaszając “staroruską narodowość” wspólnym przodkiem trzech “braterskich narodów”, z Rosjanami w roli dominującej.

Co mówią niezależni badacze?

Hruszewski: Ruś kontra historia Moskwy

Mychajło Hruszewski w swoim fundamentalnym dziele “Historia Ukrainy-Rusi” (1898–1936) przekonująco wykazał, że historia Rusi Kijowskiej jest przede wszystkim historią narodu ukraińskiego, a nie rosyjskiego. Hruszewski pokazał, że państwowość moskiewska rozwinęła się jako odrębna gałąź bez bezpośredniej linii od państwa kijowskiego.

“Konwencjonalny schemat historii ‘rosyjskiej’… jest zasadniczo historią państwa moskiewskiego… Przykłada standardy późniejszego państwa moskiewskiego do państwa kijowskiego, projek­tując na Ruś Kijowską to, co charakteryzuje Moskwę” — M.S. Hruszewski

Plokhy: odrębne narody słowiańskie

Harvardski historyk Serhij Plokhy w książce “The Origins of the Slavic Nations” (2006) wykazuje, że tożsamości ukraińska, białoruska i rosyjska kształtowały się jako odrębne od późnego średniowiecza. Plokhy pokazuje, że koncepcja jednego “staroruskiego narodu” jest retrospektywną projekcją późniejszych narracji narodowych na przeszłość.

Tołoczko: Kijów jako centrum

Petro Tołoczko, czołowy archeolog Rusi Kijowskiej, podkreśla, że politycznym, kulturowym i gospodarczym centrum Rusi był Kijów, a nie Moskwa czy Suzd. Moskwa została założona dopiero w 1147 roku jako nieznaczna osada na peryferiach świata ruskiego.

Kluczowe fakty

1. Kijów założono w V–VI wieku — wieki przed Moskwą (1147)
2. Stolicą Rusi był Kijów, nie Moskwa. Moskwa nie miała znaczenia do XIII–XIV wieku
3. Latopis pierwotny (wczesny XII wiek) opisuje Ruś jako państwo skupione w Kijowie
4. Nazwa “Ruś” pierwotnie odnosiła się do terytorium wokół Kijowa (region środkowego Dniepru)
5. Księstwo Moskiewskie powstało jako ułus Złotej Ordy i przejęło znaczną część mongolskich tradycji politycznych
6. Mieszkańcy Moskwy do XVIII wieku nie nazywali siebie “Rosjanami” w nowoczesnym sensie — nazwa “Rosja” (zhellenizowana wersja “Rusi”) została oficjalnie przyjęta dopiero za Piotra I w 1721 roku

Dlaczego to ma znaczenie dziś?

Mit o “wspólnej kolebce” służy do uzasadnienia rosyjskich roszczeń terytorialnych do Ukrainy. Jeśli Ruś Kijowska jest “początkiem Rosji”, to Rosja rzekomo ma “historyczne prawo” do Kijowa i całej Ukrainy. To dokładnie ta logika, którą Putin zastosował w swoim eseju “O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców” (2021), który w istocie negował prawo Ukrainy do istnienia jako odrębnego narodu.

Środowisko naukowe jednoznacznie odrzuca tę koncepcję: Ruś Kijowska była państwem średniowiecznym, które nie jest bezpośrednim poprzednikiem żadnego nowoczesnego państwa, ale jej dziedzictwo należy przede wszystkim do Ukrainy jako sukcesora terytorium i kultury Rusi.